TEAM ANATOMIE, begin een groep

Bij Team Anatomie neem ik een kijkje onder de huid van groepen en teams. Een belangrijk 'onderdeel' is te kijken hoe 'bewegingen' ontstaan. Kijk nog even naar dit filmpje.

Voor de oplettende lezer...klopt! ik heb deze eerder gebruikt (vanuit een ander perspectief gefilmd met commentaar) bij mijn artikel Teams met Energielekkages (klik hier als je het wilt lezen) waarbij ik schrijf over groepsdruk of conformiteitsdenken.

Oprichter en Oorzaak

Je ziet hoe een (sub) groep ontstaat. Je ziet in dit filmpje zelfs hoe 'script' al wordt geschreven door de oprichter....Die beweging met de handen boven het hoofd zie je telkens terug. Als je dus een groep begint, dan neemt de 'eigenheid' van de groep vormen aan die passen bij de oprichter. In mijn casus artikel bij het Tijdschrift voor Coaching (1, 2 en 3 oktober j.l.) kon je lezen hoe de oprichters van het bedrijf een basis van wantrouwen legden in het systeem door een onderlinge strijd. Het roddelen en de manier van conflict hanteren leidde telkens tot een nieuwe crisis (veel verloop, verzuim, onvrede). In het systeem zat conflict 'ingebakken'. Mensen die later aansloten gingen ongemerkt mee in dat proces in de onderstroom. Vaak zijn daarmee oorzaken te verklaren waarom er niet gezond op wordt gereageerd. Feitelijk schrijft de oprichter (of meerdere oprichters) het Script van een organisatie. In de systeem theorie heet dat Organisatie script.

Wat is een organisatie script?

Het woord Script komt uit de Transactionele Analyse. Het script is het (onbewuste) levensplan waartoe een individu op jonge leeftijd besluit op basis van ervaringen. Het fenomeen wordt ook wel beschreven als de levensloop of biografie. Deze scripts zitten in individuen en daardoor ook in groepen of organisaties. Het groeps script is het levensplan van een groep dat is gegroeid door invloed van de oprichters. Het organisatie script is vervolgens het geheel van ervaringen in een systeem waardoor het (onbewust) de koers bepaald.

Hoe ontstaat een groep ?

Wat is een groep eigenlijk? Om te weten hoe een groep ontstaat moet je eerst weten dat een groep een aantal mensen is die een gezamenlijke taak of opdracht hebben en daarbij een gezamenlijke leider ervaren. Er moet dus een overeenkomstig doel zijn. Tot zover waarschijnlijk herkenbare materie. Maar met het ontstaan van die gezamenlijkheid gaat er ook een ander proces in werking. Dat proces zit in de 'onderstroom'. En iedereen kent die onderstroom, want daar bevindt zich de paradox van individualiteit en collectiviteit. Kijk nog maar eens naar het filmpje hierboven...Het begint met individualiteit (uniek zijn) en vindt zijn afloop in het volledig opgaan in het collectief. De vraag is of 'de oprichter' dat wilde...en in hoeverre dat al niet leidde tot 'onderstroom'.

Nog even Lance Armstrong erbij halen.

Hij heeft het niet eerlijk gespeeld. Hij heeft misbruik gemaakt van zijn leiderschap en helaas op een negatieve manier iets willen doen voor een goede zaak (kankerbestrijding). Velen rondom hem zijn meegegaan in zijn Script. Hoe het Script zich verhoudt tot het Spel beschrijf ik later in deze reeks.

Voor nu hoop ik dat je, in de groepen waar jij deel van bent, doorhebt of doorziet wat de onderstromen zijn. Daarover de volgende keer meer.

TEAM ANATOMIE, Lance Armstrong en de neushoorn

Op 16 april jl. schreef ik een blogartikel met als titel "Ben jij al een neushoorn?" (klik hier als je dat artikel eerst wilt lezen).

Lance Armstrong onschuldig...

In het artikel 'Ben jij al een neushoorn?' schrijf ik over het toneelstuk Rinoceros. De hoofdpersoon probeert wanhopig niet ook een neushoorn te worden, terwijl iedereen om hem heen een neushoorn wordt. Het gaat over het behoud van individualiteit in een groepsproces. De werking van de groepsdruk (lees mijn uitgebreide artikel daarover, klik hier) heb je recentelijk in de media kunnen zien in het wielrennen.

In de drang naar (team)prestaties en mede door de druk en verwachtingen van sponsoren, media en publiek doen sporters en hun staf gekke dingen. Achteraf kun je je afvragen Is Lance Armstrong hier schuldig? Natuurlijk wordt er een zondebok gezocht en natuurlijk kun je van alles wijten aan Armstrong, maar is hij schuldig? 

Het is een niet al te fraai voorbeeld van systeemdynamiek. Als jij als jonge renner bij een ploeg komt waar iedereen opkijkt tegen die ene man die al zoveel heeft gepresteerd, een icoon, een symbool, wat doe jij dan als hij je een dokter aanbeveelt die je helpt om beter te presteren? Daarmee maak je meer kans om 'erbij te horen', in the picture te komen (bij je idool, bij sponsoren etc.), status en uiteindelijk macht. Wat doe jij als je alleen maar hoort dat het ook goed voor jou is...? Als de druk bij jou wordt opgevoerd...?

Keuze maken

Ben jij als individu in staat om dat proces waarvan je diep van binnen weet dat het niet klopt om te keren? Je kan zeggen: je hebt een keus gehad. Lance Armstrong heeft ook een keus gehad.
Achteraf kan hij zeggen, 'maar de belangen waren groot', zijn foundation (Live Strong) verdiende miljoenen met de media aandacht die hij genereerde....Zijn sponsoren verdienden ook miljoenen! De media met Lance op de cover verdienden ook miljoenen! Toen hij weer deelnam aan de Tour was er zelfs sprake van een complete gekte rondom hem. Wat leverde dat op? Het een kan niet zonder het ander. Iedereen profiteerde mee.

Individualiteit vs Collectiviteit

Met die enorme druk is het een uitdaging voor de individu om zichzelf te blijven! Zoals ik eerder schreef mensen raken in groepsprocessen vervreemd van zichzelf. Er werden natuurlijk al kritische vragen gesteld aan Armstrong en zijn ploeg, maar die individu die dat probeerde werd vaak nog in het ongelijk gesteld....Geen enkel bewijs...Ik zal het aantal voorbeelden met ernstige afloop voor zo'n individu hier maar niet noemen, maar neem maar aan dat onder druk van het collectief mensen tot vreemd gedrag overgaan (zie vorige blog met Derde Golf).

Bij Team Anatomie is het de bedoeling dat jij hier ook van leert...Wat wil jij nu eens aan de kaak stellen in jouw team of organisatie? Waar ervaar jijzelf de groepsdruk? Zie je zaken die (achteraf) tot problemen kunnen leiden? Als je eruit zou stappen, welke boodschap zou jij dan willen geven?

De vraag of Lance Armstrong schuldig is beantwoord ik niet.
De vraag is Wat maakte dat hij ging bedriegen? Onder welke druk sta je dan? (3DMens zijn betekent systeemdenken..., dus kijk naar de schuld en onschuld...)

Team Anatomie? Volg ook via twitter @3dmens.

Teams met energielekkage, deel 2

Stel je voor dat je samen met een aantal anderen meedoet aan een 'vision test'. Je krijgt een kaartje met een lijn erop. Daarna krijg je nog een kaartje met drie lijnen (zoals hiernaast). Alle deelnemers wordt gevraagd welke lijn (A, B of C) precies even lang is als de lijn op het eerste kaartje. Jij bent als laatste of één na laatste aan de beurt. De eerste mensen in de groep geven in jouw ogen het juiste antwoord, maar daarna geven de deelnemers steeds een verkeerd antwoord. Totaal zijn er 18 deelnemers en nu is het jouw beurt. Zeker 12 deelnemers gaven een verkeerd antwoord. De vraag is nu wat jij gaat antwoorden....

In dit beroemde experiment (wel ietwat stoffig, dat weet ik) van Solomon Asch (ofwel de Conformity Experiments) werd feitelijk onderzoek gedaan naar het hoe en wat in gedrag van mensen in groepen. In een controle groep waarbij geen sprake was van enige druk gaf slechts 1 op de 35 een fout antwoord. Bij het experiment als hierboven gingen er drie op de vier de mist in....Voor de duidelijkheid: de anderen in de groep weten van het experiment en geven dus bewust een fout antwoord, alleen jij weet niet dat ze 'meewerken'....Trouwens het juiste antwoord is natuurlijk B.

Welke energielekkage is dit? Juist Groepsdruk. Of ook goed conformiteitsdenken.

In groepen is altijd sprake van onderlinge binding. Ook wel cohesie genaamd. Die cohesie bestaat uit de twee vormen. Enerzijds de mate van uniformiteit en anderszijds de mate van conformiteit. Uniformiteit gaat over hoe mensen (onbewust en bewust) afspraken maken over uiterlijk, houding, gedrag en vele normen in die groep. Conformiteit is dat mensen geneigd zijn zich aan te passen aan anderen, ook als ze het ergens niet mee eens zijn. Kopieer gedrag. Ken je dat? Als er ergens een onderwerp is waar in de psychologie of sociologie onderzoek naar is gedaan, dan is dat wel conformiteit. Immers is dat de basis voor leiderschap en volgerschap. Daarom ook dat mensen zich herkennen in de lekkages die kunnen optreden (zie ook de Abilene Paradox). Deze lekkages hebben altijd iets te maken met de schaduw van het systeem.

Veel vitaliteit in groepen (lees ook systemen) gaat verloren aan de groepsdruk. Ik heb het over de negatieve kanten, want onder groepsdruk kunnen mensen ook fantastisch presteren. Groepsdruk is een soort impliciete norm, vaak heel subtiel waartoe mensen zich gaan verhouden. Veel mechanismen zijn onbewust, totdat je er zelf in vastloopt, dan wordt het bewust en vraag je je af, onder welke druk sta ik eigenlijk? Er speelt altijd de machtsfactor mee (daarover komen nog  artikelen). (Team) coachvragen gaan vaak daarover!

In groepen passen we ons dus onbewust graag aan, omdat we niet buiten de boot willen vallen. Onderliggend is uiteraard het 'overlevingsgedrag'. Aanpassen dus (lees ook het verhaal van de apen en de banaan in script in teams), anders volgt de afwijzing en zelfs uitsluiting! Het voortbestaan van de groep loopt namelijk gevaar. Echter de 'uitzondering' is wel degene die beweging geeft!

Neem bv de negatieve beeldvorming (bv roddels) die door iemand wordt gecreëerd over iemand anders uit je team. Onderliggend zit iets van jaloersheid, egoïsme, onzekerheid, hebzucht of superieuriteits gevoelens van de veroorzaker, maar het lukt diegene wel om vervormd beeld te schetsen. Steeds meer collega's gaan de beeldvorming 'geloven' en kloppend maken (anders lopen ze ook een risico). Zelfs je manager gaat erin mee. Durf jij hier dan tegenin te gaan? Of ga jij ook erin mee? Ook al weet je dat de beeld(ver)vorming onjuist is?

Wat moet je hiermee? Bij negatieve groepsdruk of conformiteitsdenken haalt dat de creativiteit weg. En aangezien de 3DMens gedachte onder andere stoelt op het creatieve vermogen van mensen sta ik erbij stil. Het ondermijnt maar al te vaak het potentieel en de vitaliteit van mensen in teams. Verschil maken kan juist tot oplossingen leiden die anders niet mogelijk waren. Opkomen voor je (eigenwijze) gedachten kan ook beweging geven! De gedachte die je het eerst had bij het bovenstaande experiment was echt wel de juiste! Je had de juiste lengte goed ingeschat..."B" is inderdaad fout, twijfelde je toen je "B" las? De goede lengte is....

Heb je zelf voorbeelden van groepsdruk (conformiteitsdenken) waarbij je zwichtte onder de druk van een meerderheid, maar je eigenlijk daarin NIET mee wilde gaan? Laat me weten op 3dmens@gmail.com.

Mogelijk dat ik dat gebruik voor mijn organisatiecoach onderzoek over dit onderwerp.

Laat ik positief eindigen: hoe beweging voortkomt uit leiderschap (eigenaarschap) en vooral de 'first followers', check this:

En nu aan de slag om zelf eens verschil te mogen maken! Niet lekken, maar lokken. De grootste leiders durfden immers een verschil te maken.

Lees ook artikel 'Ben jij al een neushoorn?'

De volgende lekkage in deel 3 gaat over Vijanddenken.

Ben jij al neushoorn?

Je kan door nieuwsgierigheid dit artikel gaan lezen...Je kunt je ook nu afvragen of je (al) een neushoorn bent? Of je vraagt je na het lezen echt af...ben ik 't ook?
Dit artikel is vast een  'opwarmer' voor mijn blogbericht van as donderdag.
Het door Eugene Ionesco geschreven toneelspel 'Le Rhinoceros' kan je mogelijk inspireren.

Stel je voor:  je zit op een dag met een vriend op een rustig terrasje wat te drinken in een klein frans dorpje. En dan stormt er iets dat stinkt en veel stof geeft langs, iets met twee hoorns...een grote en een kleine, een neushoorn.

En na vijf minuten gebeurt nogmaals hetzelfde. Dit overkomt de hoofdpersoon (Berenger) in dit verhaal. Er zijn mensen in het dorp die onder de indruk zijn van de woestheid van het dier en willen graag de eigenschappen hebben. Echter ze nemen die ook echt aan! De woestheid wordt meer zichtbaar doordat meer mensen getransformeerd worden naar neushoorn. De neushoorns verspreiden zich snel en richten steeds meer onrust en schade aan. De hoofdpersoon merkt in zijn omgeving ook de vreemde transformatie en zelfs de vriend waarmee hij op het terras zat veranderd. Hij merkt zelfs dat zijn collega's het onvermijdelijk gaan vinden om neushoorn te worden. Ook een vrouwelijke collega op wie hij heimelijk verliefd is. Zij gelooft ook in de kracht en de schoonheid van het dier. De hoofdpersoon gaat het bijna zelf geloven, maar houdt vol en wil zich niet aan de gedachtes overgeven...Hij bedenkt zich nog op tijd en hij besluit zich niet over te geven aan de neushoorns! Hij blijft vol houden om mens te blijven. Het eindigt met de zin: "Ik zal me tegen iedereen verdedigen! Ik ben de laatste man en ik zal tot het einde blijven! Ik geef me niet over!
(noot: er zijn uitvoeringen van dit toneelspel en dan is het einde dat Berenger zich omdraait naar het publiek en het begin van een klein hoorntje zichtbaar wordt op zijn neus...)

Achterliggende thema van dit verhaal is 'wel of niet toegeven aan de groepsdruk'. De paradox van individualiteit en collectiviteit. Het kan zomaar een energielekkage geven in teams en organisaties. Lees deze week deel 2 over Energielekkages.
3DMensen dus opgelet: als iedereen neushoorn wordt, wordt jij het dan ook?